آنست و يا آنكه مراد به من فضله من اعطائه است يعنى جزا دهد آنها را از بخشش خود كه ثواب است زيرا كه فضول و فواضل نزد عرب عطيه است و در مجمع مذكور است كه ( من فضله اى يجزيهم على قدر استحقاقهم و يزيدهم من فضله و قيل معناه بفضله اى بسبب فضله لانه خلقه و هديه و مكنه و ازاح علته حتى استحق الثواب و قيل من فضله يعنى فضلا من فضله و ثوابا لا ينقطع ) و تكرير * ( الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ ) * و عدم اكتفاء بضمير كه آن ليجزيهم است به جهت تقرير اين است كه هيچ كس نزد او رستگار نميشود مگر مومن صالح و اقتصار بر جزاى مومنين به جهت اشعار است به آنكه مقصود بالذات جزاء اهل ايمان است و به جهت اكتفاء بر فحواى قوله * ( إِنَّه لا يُحِبُّ الْكافِرِينَ ) * چه در آن اثبات بغض است مر كافران را و اثبات محبت مر مومنان را يعنى بدرستى كه خداى دوست نميدارد ناگرويدگان را تا با مومنان جمع كند بلكه ايشان را جدا ساخته بدوزخ فرستد و در كشاف آورده كه اين تقرير بعد از تقرير است بر طرد و عكس * ( وَمِنْ آياتِه ) * و از نشانهاى قدرت خداى * ( أَنْ يُرْسِلَ الرِّياحَ ) * آنست كه ميفرستد بادها يعنى شمال و صبا و جنوب را چه اينها رياح رحمتند يعنى تحريك آن مىكند و اجزاى آن مينمايد در جهات مختلفه يك بار شمال و نوبتى جنوب و وقتى صبا بر حسب مصلحة و اما دبور ريح عذابست و منه قوله ( ع ) اللهم اجعلها رياحا و لا تجعلها ريحا * ( مُبَشِّراتٍ ) * حالست از رياح يعنى در حالتى كه آن بادها مژده دهندگانند شما را بباران چه آن از امارات آمدن بارانست * ( وَلِيُذِيقَكُمْ ) * عطفست بر علت محذوفه كه مبشرات دالست بر آن اى ليبشركم و ليذيقكم يعنى بادها را ارسال ميفرمايد تا مژده دهد شما را و تا بچشاند * ( مِنْ رَحْمَتِه ) * از نعمت خود كه تابع رياح است و گويند مراد خصب است كه تابع نزول مطر است كه مسبب است از رياح و يا روحى كه آن با هبوب رياح است و تواند بود كه جملهء فعليه عطف باشد بر مبشرات باعتبار معنى * ( وَلِتَجْرِيَ الْفُلْكُ ) * و براى آنكه تا برود كشتيها در دريا * ( بِأَمْرِه ) * بفرمان خداى تعالى * ( وَلِتَبْتَغُوا ) * و تا بجوئيد در تجارت درياها * ( مِنْ فَضْلِه ) * از روزى كه خداى تعالى بمحض فضل ميدهد در تجارت دريا و يا طلب روزى كنيد بامطار در آنچه زراعت ميكنيد * ( وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ) * و تا شايد كه شما شكر كنيد بر اين نعمتها اين عطفست و ليذيقكم بحسب معنى چه ان در اين تقدير است كه و لتشكروا نعمة اللَّه فيها مراد آنست كه تا شكر گوئيد بر نعمتهاى خدا كه از دريا بشما ميرسد هم چنان كه در